Tekst Bernard Werk
Het Nederlandse Christiaan van der Klaauw staat sinds kort compleet onder leiding van eigenaar en meester horlogemaker Pim Koeslag. Zijn eerste kunststuk is de Grand Planetarium Eccentric Manufacture. Daar hebben we al eerder een coverstory aan gewijd, maar nu doen we het horloge zelf om de pols en ervaren we hem, up close & personal.
Vanaf het moment dat ons testhorloge in 2024, tijdens het 50-jarig jublieum van Christiaan van der Klaauw werd gepresenteerd, was het direct een uitstekende kandidaat voor onze HorlogeTest. Na een coverstory eind 2024, is het in 2026 eindelijk zover om dit stukje astronomische kunst om de pols eens van dichtbij te analyseren.
De aarde draait met zo’n 1.670 kilometer per uur en op hetzelfde moment draait het om onze zon met 107.000 kilometer per uur. Die ons op zijn beurt weer door de Melkweg sleept met een slordige 790.000 kilometer per uur. Het mooie? We voelen er niks van.
Ik wel. Niet van die snelheid, maar wel de grootsheid van deze cijfers. Wetenschappers zeggen dat er meer sterren zijn dan alle zandkorrels op alle stranden en woestijnen op aarde. En dat ons zonnestelsel, dat al enorm groot is, slechts een minuscuul gedeelte is met zo’n honderd miljard sterrenstelsels in ons waarneembare heelal. Het horloge om mijn pols wakkert dit ontzag aan. Het is het enige horloge dat de werkelijke gang van acht planeten toont die hun ronde om de zon maken in hun elliptische banen.
Van binnen naar buiten zijn dat de volgende planeten en tussen haakjes, om het allemaal enigszins overzichtelijk te houden, hoe snel ze dit doen op de wijzerplaat: Mercurius (88 dagen), Venus (225), aarde (365,25), Mars (687), Jupiter (4.332, bijna 12 jaar), Saturnus (10.757, 29,5 jaar), Uranus (30.687, circa 84 jaar) en ten slotte Neptunus (60.190, circa 165 jaar).
Het vernuftige van dit horloge is dat ze dezelfde ronde om de zon maken als werkelijk gebeurt. Daarvoor heb je een groot aantal raderen nodig, met 3.338 tanden om precies te zijn. Ik heb het geluk gehad dat ik Mercurius een paar plekjes heb zien opschuiven. Maar het is voor niemand mogelijk om Neptunus weer op deze positie te zien terugkeren, want deze staat pas weer over zo’n 165 jaar op deze positie. Hét toonbeeld van een horloge dat bestemd is voor de volgende generaties.
Eise Eisenga
Draai het horloge om en je hebt een saffieren glasbodem in handen. Deze geeft zicht op het uurwerk. Het eerste eigen uurwerk dat met hulp van de gerenommeerde Zwitserse onafhankelijke horlogemaker Andreas Strehler is ontwikkeld.
Het eerste wat in het oog springt is de rosévergulde messing-rotor in de vorm van het CvdK logo, de zon met 12 klauwen en het ‘zware’ wolfraamgewicht om de massa goed te laten draaien.
De stervormige bruggen en stervormige frosting decoratie benadrukken nog eens het astronomische karakter van het horloge. Het geheel is een lust voor het oog. Het uurwerk heeft een gangreserve van 60 uur, maar die zal altijd gespannen blijven. Je hoeft die gangreserve waarschijnlijk nooit uit te putten, doordat het horloge wordt geleverd in een SwissKubik watch winder.
Ondanks de angstaanjagende grootheid van de ruimte heeft het mij altijd al aangetrokken. Voor de lezers die zijn aangestoken met hetzelfde virus kan ik een bezoek aan het planetarium van Eise Eijsenga erg aanbevelen. En tevens een inspiratiebron voor het horloge.
Het Koninklijke Eise Eisinga Planetarium vind je in het Friese Franeker. De Planetariumkamer en het indrukwekkende raderwerk vormen het oudste planetarium ter wereld (1781) dat nog werkt en is zelfs UNESCO Werelderfgoed.
Aventurijn
Kijk je naar de voorzijde, dan kun je niets anders dan de wijzerplaat bewonderen. Eén die doet denken aan een donkere nacht met heel veel sterren. Wonderlijk spul dat aventurijn glas. Het is een echte uitdaging om ermee te werken en dan zeker met de kleine schijfjes zoals in deze wijzerplaat.
Maar ook een herkenbare kleine aarde schilderen met een kwast met één haar… respect. En dat zijn maar één van de vele kleine details die pas echt hun complexiteit verraden als je erover nadenkt. Zo bevat het Grand Planetarium Eccentric 365 onderdelen die enkel en alleen voor Van der Klaauw zijn gemaakt.
Een voorbeeld: waar je in eerste instantie de mooie aventurijn wijzerplaat bewondert, leerden we later pas dat het is opgebouwd uit wel negen verschillende schijven die elk afzonderlijk geplaatst moeten worden voordat ze de planeten plaatsten. Dit omdat de planeten tussen de schijven heen manoeuvreren.
Let wel: negen schijven, maar gemaakt uit slechts één stuk aventurijn. En alleen al die indrukwekkende wijzerplaat zit met 22 schroefjes vast. Dan begin je een idee te krijgen hoe complex het horloge is. Kijk je naar de planeten, dan is bijvoorbeeld de aarde slechts 1.2mm in diameter, geschilderd in Genève onder een microscoop. Kijk je daar met een loep naar, dan zie je alle continenten. Prachtig.
Net zoals de uren die subtiel in romeinse cijfers zijn aangegeven. Niet zomaar op de wijzerplaat, maar gelaserd aan de binnenzijde van het gebolde saffierglas. Met op ‘twaalf uur’ het Christiaan van der Klaauw logo, de zon met klauwen. Die is ook als zon terug te vinden in het midden op de wijzerplaat, maar daar draait deze als zonne-secondewijzer. Een fantastisch detail.
En je dan te realiseren dat onder dat wonderlijke glas een rader- en wielenstelsel ligt met 3.338 tandjes. Met daarbovenop, elk op een steeltje, de acht handgeschilderde bolletjes die herkenbaar de planeten voorstellen.
Eyecatcher
Houden we het nog even bij de wijzerplaat, dan vind je aan de buitenzijde van de wijzerplaat de maanden en symbolen van de dierenriem. Als je zorgt dat de rode pijl, precies tegenover de aarde, wijst naar het sterrenbeeld van dat moment, dan staat het planetarium juist ingesteld. Dat kan met de kroon in positie één, vooruit en achteruit, Uiteraard niet tussen negen uur ’s avonds en drie uur ’s ochtends. Eigenlijk net als bij de meeste horloges met een datumfunctie. Om schade in het raderwerk te voorkomen, want ondanks dat het instellen ‘quick set’ is heeft het mechanisme daar wel tijd voor nodig. De planeten zijn uiteraard niet onafhankelijk van elkaar in te stellen, omdat alles met elkaar is verbonden in onze Melkweg.
Ondanks de roségouden kastdiameter van 44mm is het een prettig draagbaar horloge. Dit komt vooral door de kastvorm en de bandaanzet. De alligatorband met rosé-gouden vouwsluiting, waarop het merklogo weer terugkomt, maakt het geheel af.
Een eyecatcher, dat kan je rustig stellen. Veel meer mensen dan verwacht reageren erg positief op een planetarium. Vooral na een beetje uitleg komen de verhalen op gang. Heel veel mensen hebben wel iets met de ruimte, de sterren en de planeten. Deze worden allemaal gevoed door deze wijzerplaat, die anders is dan alle anderen. Op dit kleine formaat om de pols geeft het de grootsheid weergaloos weer.
Christiaan van der Klaauw Grand Planetarium Eccentric Manufacture
Uurwerk: CKM-01 (basis met in-house planetarium module) – Kast: 44mm – Dikte: 14.3mm – Glas: gebold saffier – Gangreserve: 60 uur – Band: alligator met rosé gouden vouwsluiting – Prijs: €208.000
